“Optreden is hun leven”

Esther, eigen collectie

Esther, eigen collectie

“Het gevoel dat je doodgaat wanneer je een stap op het podium zet. Zo groot kan de angst voor het podium zijn.” Zelf zing ik en heb ik voor elk optreden ook last van plankenkoorts. Vaak vind ik die plankenkoorts wel een lekker gevoel. Gezonde spanning en daarna helemaal uit je dak kunnen gaan op het podium. Maar hoe zit het nou met plankenkoorts en podiumangst? Ik ging in gesprek met psychiater, violiste én oprichtster van de psychiatrische muziekpoli Esther van Fenema.

Er komt geen artiest bij Esther binnen die niet verlangt naar het podium, maar toch is de angst voor dat podium de reden waarom musici, cabaretiers en acteurs naar haar worden doorverwezen. “Optreden is hun leven, ze willen dus alles aan de angst doen.”

Esther is professioneel violiste. Tijdens haar periode aan het conservatorium heeft ze zelf ook geleden aan podiumangst. “Hierdoor weet ik hoe heftig het kan zijn. Het gevoel dat je gek wordt als je op het podium staat. Ik denk dat ik ze daarom nog iets beter kan helpen. Omdat ik zo goed weet wat ze doormaken.” Om zich heen zag ze dat er heel veel muzikanten waren met ernstige psychische klachten. Maar deze mensen konden nergens heen. “Er rustte zo’n taboe op.” Dit heeft Esther geïnspireerd om zelf iets voor psychiatrische klachten op te richten. In 2008 richtte Esther in het LUMC de psychiatrische muziekpoli op.

Het grote verschil tussen podiumangst en plankenkoorts is dat plankenkoorts meer de gezonde spanning is voor een optreden. Deze spanning kan je ook helpen om gefocust te zijn voor het optreden. “Het is niet de bedoeling dat de zenuwen je functioneren gaan belemmeren. Het zou wel door continuüm adrenaline over kunnen gaan naar podiumangst. Als dat het geval is, noemen we het podiumangst.”

     ‘Bij een sociale fobie doe je er alles aan om die sociale situatie te vermijden, terwijl podiumkunstenaars er juist alles aan doen om wel op het podium te kunnen staan’

Knikkende knieën, zweetaanvallen, hartkloppingen voordat iemand het podium opgaat. En als je daar dan staat, wil je eigenlijk het allerliefste zo snel mogelijk weer van het podium verdwijnen. Maar wat gebeurt er nou precies met iemand voordat ze het podium betreden? “We zijn evolutionair zo ingesteld dat we kunnen reageren op groot gevaar met vechten, vluchten of bevriezen. Mensen met podiumangst hebben niet meer dat beetje adrenaline waardoor ze zich lekker scherp voelen. Ze hebben dan een activatie van het primitieve angstsysteem.” De gevoelens van enorme angst zijn ook aanwezig. De gedachtes kunnen zijn: ‘ik ga dood’ of ‘ik word gek’. Het neemt vaak vorm aan van een paniekaanval

Dan legt Esther mij nog eens uit hoe ze het wetenschappelijk zou verwoorden: “Wat er eigenlijk gebeurd is een activatie van de amygdala, de amandelvormige kern van het brein. Ik noem dit in de volksmond de ‘panic button’.”

Podiumangst wordt vaak gezien als een sociale fobie maar dat is vrijwel nooit het geval. “Bij een sociale fobie doe je er alles aan om die sociale situatie te vermijden, terwijl podiumkunstenaars er juist alles aan doen om wel op het podium te kunnen staan.” Er zijn heel veel redenen waardoor iemand podiumangst heeft en daarom is de diagnose zo moeilijk. “Er kan sprake zijn van een depressie. Soms is de oorzaak algemene faalangst of een angstige aanleg. Bij anderen speelt weer persoonlijkheidsproblematiek.” Esther heeft ook meegemaakt dat de podiumangst het gevolg was van een traumatische ervaring. “Dan gaat een optreden zo faliekant mis, dat een confrontatie met het podium heel groot is en tot extreem veel angst kan leiden.”

Stress voor een optreden is juist goed. Het geeft je een bepaalde focus. Toch gebruikt rond de dertig procent van met name muzikanten bètablokkers voor een optreden in verband met heftige angstklachten waardoor het functioneren belemmerd wordt. Een paar keer een bètablokker voor een optreden is niet erg, dat kan ook juist helpen om optimaal te presteren. “Het wordt pas een probleem als je op een gegeven moment niet meer zonder bètablokkers kan optreden vanwege de psychologische afhankelijkheid. Lichamelijk zijn ze niet verslavend.”

Wat de beste manier van behandelen is, ligt heel erg aan de onderliggende oorzaak. Esther maakt vaak gebruik van cognitieve gedragstherapie. Bij een cliënt met depressie als onderliggende gedachte, schrijft ze ook medicatie voor. Met eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) is podiumangst ook te verhelpen. Exposuretherapie doen de cliënten vaak zelf wel. Ze willen toch blijven optreden. “Muziek is vaak de reden van bestaan voor mijn cliënten. Iets wat ze nooit zouden willen missen.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s